Raport Roczny za 2013 rok

Pobierz raport
Archiwum ZIP - 5,8MB
     

12.4. Ryzyko rynkowe

Organizując procesy zarządzania ryzykiem rynkowym Bank kieruje się zasadami i wymaganiami określonymi w uchwałach oraz rekomendacjach Komisji Nadzoru Finansowego, które dotyczą zarządzania ryzykiem rynkowym, w szczególności Rekomendacjami A oraz I.

Narzędzia i miary

W prowadzonej działalności Bank jest narażony na ryzyko rynkowe, czyli ryzyko niekorzystnej dla Banku zmiany bieżącej wyceny instrumentów finansowych znajdujących się w portfelach Banku, następującej w wyniku zmian czynników ryzyka rynkowego - stóp procentowych, kursów walutowych, cen papierów wartościowych, zmienności implikowanych instrumentów opcyjnych oraz spread’ów kredytowych. Bank identyfikuje ryzyko rynkowe na pozycjach zaliczanych do księgi handlowej wycenianych do wartości godziwej (metodą wyceny bezpośredniej lub metodą wyceny z modelu), które może się zmaterializować w postaci strat mających swoje odzwierciedlenie w wyniku finansowym Banku. Ponadto, Bank przypisuje ryzyko rynkowe pozycjom księgi bankowej, niezależnie od zasad kalkulacji wyniku na tych pozycjach, stosowanych na potrzeby sprawozdawczości rachunkowej. W szczególności, w celu odwzorowania ryzyka stóp procentowych produktów obszaru bankowości detalicznej i korporacyjnej o nieokreślonym terminie przeszacowania odsetek lub o stopach administrowanych przez Bank, stosuje się modele tak zwanych portfeli replikujących. W 2013 roku wprowadzono w Banku koncepcję modelowania kapitału, która została również odwzorowana w pomiarze ryzyka rynkowego na poziomie wewnętrznych struktur organizacyjnych Banku. Miary ryzyka rynkowego pozycji odsetkowych księgi bankowej są wyznaczane modelami wartości bieżącej (ang. NPV – Net Present Value). Kwantyfikacja ekspozycji na ryzyko rynkowe odbywa się przez pomiar wartości zagrożonej (ang. VaR - Value at Risk), a także wyznaczanie wartości testów warunków skrajnych.

Testy warunków skrajnych odzwierciedlają hipotetyczną zmianę bieżącej wyceny portfeli Banku, która nastąpiłaby wskutek wystąpienia tzw. scenariuszy stress testowych, czyli przyjęcia przez czynniki ryzyka wyszczególnionych skrajnych wartości w horyzoncie jednodniowym.

W lutym 2013 roku dokonano istotnych zmian w metodologii obliczania testów warunków skrajnych, która została następnie zmodyfikowana w sierpniu 2013 roku. Wyodrębniono standardowy test warunków skrajnych wyznaczony dla standardowych czynników ryzyka: kursy wymiany walut, stopy procentowe, ceny akcji oraz ich zmienności, a także test warunków skrajnych, który obejmuje zmiany spread’ów kredytowych. W ten sposób określono m.in. potrzebę pokrycia w analizach stres testowych niezależnego wpływu ryzyka bazowego (spread’u pomiędzy stopami obligacji rządowych oraz stopami IRS), na które wyeksponowany jest Bank z tytułu utrzymywania portfela obligacji Skarbu Państwa.

Ryzyko rynkowe, w szczególności ryzyko stóp procentowych księgi bankowej, jest kwantyfikowane również przez wyznaczanie wartości zagrożonego dochodu odsetkowego (ang. EaR - Earnings at Risk) dla portfela bankowego.

W styczniu 2013 roku wprowadzono zmiany w metodologii liczenia miary EaR rzutujące w sposób istotny na różnice w poziomach tej miary w latach 2012-2013. Wprowadzone zmiany, z uwagi na niski poziom stóp procentowych w niektórych walutach, w szczególności we frankach szwajcarskich, wprowadziły racjonalne ograniczenia w przyjmowaniu poziomów stóp procentowych w kalkulacjach EaR, co znalazło odzwierciedlenie w końcowych wynikach EaR. Ponadto, rozszerzono metodologię EaR, uwzględniając parametry odzwierciedlające elastyczność oprocentowania poszczególnych grup produktowych na rynkowe zmiany stóp procentowych, a także uwzględniono w kalkulacji EaR zróżnicowanie ze względu na konstrukcję formuły oprocentowania poszczególnych produktów (uwzględnienie wpływu istniejących mnożników oprocentowania w formule).

Strategia

Naczelną zasadą organizacji procesu zarządzania ryzykiem rynkowym jest oddzielenie funkcji monitoringu i kontroli ryzyka rynkowego od funkcji związanych z podejmowaniem i utrzymywaniem otwartych pozycji ryzyka rynkowego. Funkcje monitoringu i kontroli ryzyka rynkowego są realizowane przez Departament Ryzyka Rynków Finansowych (DRR) w obszarze zarządzania ryzykiem Banku, który jest nadzorowany przez Wiceprezesa Zarządu Banku, Dyrektora Banku ds. Zarządzania Ryzykiem, podczas gdy operacyjne zarządzanie pozycjami ryzyka rynkowego odbywa się w Departamencie Rynków Finansowych (DFM), w Biurze Maklerskim (BM) oraz w Departamencie Skarbu (DS), które podlegają Wiceprezesowi Zarządu Banku odpowiedzialnemu za obszar rynków finansowych. BM jest jednostką organizacyjną Banku, która została wyodrębniona ze struktur DFM i prowadzi działalność operacyjną, koncentrując swoją aktywność na instrumentach finansowych podlegających obrotowi na GPW. Ponadto, pozycje inwestycyjne wrażliwe na czynniki ryzyka są zarządzane w Departamencie Finansowania Strukturalnego i Mezzanine (DFS), funkcjonującym w obszarze Bankowości Korporacyjnej i Inwestycyjnej.

W celu ograniczenia ekspozycji na ryzyko rynkowe decyzjami Zarządu Banku (w odniesieniu do portfela Banku) oraz Komitetu Ryzyka (od 01.01.2014 – Komitetu Ryzyka Rynków Finansowych) Banku (w odniesieniu do portfeli jednostek biznesowych) ustanawiane są limity VaR, limity (mające charakter liczb kontrolnych) dotyczące wyników testów warunków skrajnych oraz limity (mające charakter liczb kontrolnych) dotyczące wielkości niedopasowania terminów przeszacowania.

Pomiar ryzyka Banku

Wartość zagrożona

W 2013 roku ryzyko rynkowe Banku mierzone wartością zagrożoną VaR (w horyzoncie jednodniowym, na poziomie ufności 97,5%) utrzymywało się na umiarkowanym poziomie w relacji do limitów VaR. Średnie wykorzystanie limitów wartości zagrożonej dla portfela Departamentu Rynków Finansowych (DFM), składającego się głównie z pozycji portfela handlowego wyniosło 23% (1,4 mln zł), dla portfela Biura Maklerskiego (BM) 18% (0,4 mln zł), natomiast dla portfela Departamentu Skarbu (DS), którego pozycje są klasyfikowane wyłącznie do portfela bankowego wyniosło 39% (15,8 mln zł) portfela bez modelowania kapitału oraz 41% (13,1 mln zł) w przypadku portfela z modelowaniem kapitału. Limit wartości zagrożonej pozycji Departamentu Finansowania Strukturalnego i Mezzanine (DFS) w akcjach notowanych na GPW był wykorzystany średnio w 74% (5,6 mln zł). W 2013 roku na wysokość wartości zagrożonej (VaR) portfela Banku miały wpływ w przeważającej mierze portfele instrumentów wrażliwych na stopę procentową – portfele skarbowych papierów dłużnych zarządzane przez DS na księdze bankowej oraz zarządzane przez DFM na pozycjach księgi handlowej łącznie z pozycjami wynikającymi z transakcji wymiany stóp procentowych. Drugim pod względem istotności wpływu na profil ryzyka Banku jest portfel akcji DFS, w którym istotnym czynnikiem ryzyka jest kurs akcji PZU, w związku z utrzymywaniem istotnej pozycji w akcjach tej spółki. Portfele DFM instrumentów wrażliwych na zmiany kursów walutowych, takich jak transakcje wymiany walut oraz opcje walutowe, a także ekspozycja portfeli BM na ryzyko cen akcji oraz na ryzyko zmienności implikowanych opcji giełdowych obracanych na GPW miały relatywnie mniejszy wpływ na profil ryzyka Banku.
W poniższych tabelach przedstawione zostały statystyki poziomów miar wartości zagrożonej za rok 2013 porównaniu z rokiem 2012 (prezentowane wartości liczbowe odnoszą się do portfela mBanku bez pozycji DFS).

     

 

w tys. zł

2013

2012

31.12.13

średnia

maksimum

minimum

31.12.12

średnia

maksimum

minimum

VaR IR

15 155

16 034

22 806

6 774

6 162

11 146

14 368

6 162

VaR FX

212

348

1 196

73

132

506

2 004

76

VaR EQ

592

396

892

126

274

245

815

0

VaR

15 460

16 142

22 633

7 043

6 171

11 241

14 885

6 131

prev next

VaR IR – ryzyko stopy procentowej

VaR FX - ryzyko walutowe

VaR EQ – ryzyko akcyjne

Poniższa tabela przedstawia analogiczne statystyki wartości zagrożonej portfela Banku łącznie z pozycjami DFS, w tym z uwzględnieniem akcji PZU, które pojawiły się w portfelu DFS począwszy od listopada 2012 roku.

     

 

w tys. zł

2013

31.12.2013

średnia

maksimum

minimum

VaR IR

15 155

16 034

22 806

6 774

VaR FX

212

348

1 196

73

VaR EQ

7 268

5 659

7 451

4 551

VaR

16 910

17 622

23 556

10 840

prev next

VaR IR – ryzyko stopy procentowej

VaR FX - ryzyko walutowe

VaR EQ – ryzyko akcyjne

Testy warunków skrajnych

Średnie wykorzystanie limitów na wyniki testów warunków skrajnych dla Banku wyniosło w 2013 roku 59% (921,4 mln zł). Średnie wykorzystanie limitów na wyniki testów warunków skrajnych w 2013 roku wyniosło na portfelu DS bez modelowania kapitału 75% (785,2 mln zł), w przypadku z modelowaniem kapitału odpowiednio 86% (814 mln zł). Z kolei na portfelu DFM średnie wykorzystanie limitu wyniosło 26% (114,3 mln zł), a na portfelu BM 8% (0,9 mln zł).

Ryzyko stopy procentowej portfela bankowego

W 2013 roku poziom ryzyka stopy procentowej portfela bankowego, mierzony wartością EaR - potencjalnym spadkiem dochodu odsetkowego w okresie 12 miesięcy, który nastąpiłby przy założeniu zmiany rynkowych stóp procentowych o 100 punktów bazowych w niekorzystnym kierunku (w przypadku każdej z walut jest to spadek stóp procentowych) i przy założeniu utrzymywania niezmienionego portfela w tym okresie - był umiarkowany dla pozycji w złotych, a dla pozycji w koronach czeskich, frankach szwajcarskich, dolarach amerykańskich i euro niski, w związku z niewielkim niedopasowaniem pozycji odsetkowych w tych walutach i/lub aktualnie niskim poziomem stóp rynkowych, uniemożliwiającym realizację spadku o 100 punktów bazowych. Na koniec 2013 roku wartość EaR wyniosła: dla pozycji złotowych – 70,9 mln zł, we frankach szwajcarskich – 0,5 mln zł, w koronach czeskich – 4,6 mln zł, w euro – 7,2 mln zł, a w dolarach amerykańskich – 1,0 mln zł.

Poniższa tabela prezentuje potencjalny spadek dochodu odsetkowego w okresie 12 miesięcy, przy założeniu zmiany rynkowych stóp procentowych o 100 punktów bazowych w kierunku niekorzystnym, dla każdej z walut.

     

 

w mln zł

2013

2012

31.12.13

średnia

maksimum

minimum

31.12.12

średnia

maksimum

minimum

PLN

70,9

50,6

116,9

6,7

90,3

38,5

101,8

0,1

USD

1,0

1,2

2,3

0,1

2,2

3,1

9,3

0,4

EUR

7,2

6,5

10,0

1,8

10,9

5,0

15,1

0,0

CHF

0,5

0,4

0,6

0,2

14,5

17,8

27,6

11,2

CZK

4,6

5,6

7,4

3,0

8,3

7,1

9,7

3,6

prev next

Pomiar ryzyka rynkowego Grupy

Zasadnicze źródło ryzyka rynkowego Grupy stanowią pozycje zajmowane przez Bank. Poniższa tabela przedstawia statystyki poziomów miar wartości zagrożonej (przy poziomie ufności 97,5% dla jednodniowego okresu utrzymywania pozycji) Grupy mBanku w 2013 roku dla poszczególnych podmiotów należących do Grupy, w których zidentyfikowano pozycje ryzyka rynkowego (t.j. portfeli mBanku, mBanku Hipotecznego, mLeasingu, Domu Maklerskiego mBanku) oraz w rozbiciu na wartości zagrożone odpowiadające poszczególnym głównym rodzajom ryzyka – ryzyka stóp procentowych (VaR IR), ryzyka kursów walutowych (VaR FX) i ryzyka cen akcji / wartości indeksów (VaR EQ). Wartości miar VaR na koniec 2013 roku dla mBanku prezentowane w poniższej tabeli uwzględniają pozycje DS, DFM, BM i DFS.

     

 

W  tys. zł

Grupa mBanku

mBank

mBH

mLeasing

mDM

VaR IR

16 334

16 034

76

478

11

VaR FX

362

348

73

190

14

VaR EQ

5 680

5 659

0

0

66

VaR średni

17 776

17 622

108

532

64

VaR max

23 844

23 556

984

780

146

VaR min

10 668

10 840

59

214

45

31.12.2013

17 152

16 910

64

615

108

prev next

Dla porównania wartość zagrożona VaR na koniec roku 2012 na poziomie Grupy mBanku wyniosła 9 999 tys. zł, w tym dla mBanku – 9 879 tys. zł, dla mBanku Hipotecznego – 129 tys. zł, dla mLeasingu – 253 tys. zł oraz dla Domu Maklerskiego mBanku – 58 tys. zł.